Opleidingsontwerp

Opleidingsontwerp begint meestal bij onderzoek naar de leervragen en mondt uit in studiehandleidingen en andere leermiddelen voor cursisten. Onderweg kunt u onze hulp inschakelen.

Van onderzoek

Soms is niet direct duidelijk wat er geleerd moet worden of hoe uw doelgroep met meer rendement en plezier kan leren. Dan is onderzoek nodig, bijvoorbeeld een taakanalyse in de beroepspraktijk, dat leidt tot heldere doelstellingen en een goed beeld van de kenmerken van de lerenden. Dat is de basis van een leerplan en de inrichting van een leeromgeving.

Evaluatie van bestaande beleidsdocumenten, leermiddelen of de aanpak van de docenten is daar vaak onderdeel van, om het goede wat er nu is in de toekomst te laten passen.

Het Stappenplan voor opleidingsontwerp hiernaast laat zien hoe u het project om van onderzoek tot uitvoering van nieuw onderwijs te komen, kunt organiseren.

Naar nieuw onderwijs

Leerplan

Een leerplan beschrijft wat lerenden gaan doen om van hun huidige competenties (het weten, kunnen en willen om een doel te bereiken) naar de gewenste competenties te groeien. De kern van het leerplan bestaat uit beroepstaken vertaald naar opdrachten. De cursisten of studenten gaan producten maken of prestaties laten zien waarmee ze aantonen dat ze zich ontwikkeld hebben op het gevraagde niveau.

Het leerplan geeft ook een visie op het hoe. Kunnen taken in de praktijk geleerd worden, in de stage of in een project of simulatie? Zijn er dan nog cursussen of trainingen nodig om theorie en vaardigheid te verdiepen? Het leerplan geeft aan hoe het leren van beroepstaken in verschillende soorten opdrachten wordt verdeeld over de leerlijnen:

1. stagelijn: opdrachten uitvoeren in de praktijk
2. integrale lijn: opdrachten in de vorm van projecten of simulaties die een beroep doen op integratie van kennis en vaardigheden
3. conceptuele lijn: opdrachten die vragen om profesiioneel redeneren en verantwoorden op basis van theorie
4. trainingslijn: opdrachten om te oefenen met vaardigheden
5. regielijn: opdrachten om op basis van zelfkennis keuzes te maken over de studie en loopbaan (SLB genoemd in de meeste opleidingen)

Bijgaand overzicht van de verschillende ‘smaken van leren’ op die leerlijnen geeft u meer inzicht in het ontwerp van een leerplan.

Leerplanschema

In het leerplanschema staat een handige volgorde of het beschrijft keuzes voor verschillende leerroutes.

Leeromgeving

Een Elektronische Leeromgeving, intranet, gratis applicaties van Google of LinkedIn of social media kunnen ingezet worden om een leeromgeving in te richten die docenten en studenten gebruiken voor ‘blended learning’.

Handleidingen

Vervolgens kunnen alle modules uitgewerkt worden in handleidingen voor studenten en docenten.

Bij opleidingen voor het bedrijfsleven kan het ook gaan om een plan waarin een serie modules beschreven staat die een professional kan volgen om zich binnen het bedrijf te ontwikkelen.

Voor wie?

Leerplannen zijn er voor individuen, kleine groepen, bijvoorbeeld alle redacteuren binnen een uitgeverij, maar ook voor grote groepen zoals alle studenten van een hbo-opleiding Social Work.

Als het kan houden we rekening met de leervoorkeuren in de doelgroep. De leervoorkeuren zijn beschreven door Manon Ruijters in Liefde voor leren (Kluwer, 2006).

Aanpak

We starten met een inventarisatie van de wensen: wat is er op dit moment nodig om de opleiding verder te ontwikkelen? Daarbij hebben we het ‘Stappenplan voor opleidingsontwerp’ als kapstok.

We doen dit bij voorkeur in een of meer ‘werkdagen’ met een klein team dat bestaat uit docenten en de opleidingsmanager of teamleider. Zo leert u al doende en aan het eind van de dag heeft u resultaat: een concept van het opleidingsontwerp.

Hierbij werk ik samen met Marjolein Poegman, samen met Dick de Bie auteur van het boek Aan de slag! Inspirerende opdrachten voor beroepsopleidingen, BSL, 2009.

We werken vanuit een projectplan dat in samenspraak tot stand komt.