Blended learning of gewoon ‘learning’ met Het Blendwiel

Zou de term ‘blended learning’ staan voor de tussentijd waarin we in 2019 praten over leren? Als ik mensen vraag naar hun definitie hoor ik nog vaak over onderscheid tussen face-to-face en online, maar gelukkig steeds vaker iets als ‘variatie in didactiek’. Als we niet meer focussen op de grote ‘Moet dit live of online?’-vraag, maken we ontwerpen met méér leereffect. En dan mag het ‘blended learning’ blijven heten tot we eraan gewend zijn dat ‘online’ niet ‘erbij’ is, maar ‘altijd’.

Blended learning van gisteren

Vroeger hadden we alleen live, maar alweer een paar decennia kunnen we mensen ook online laten leren. Online wordt vaak gezien als voor erbij, of vooraf, bijvoorbeeld om mensen op hetzelfde niveau te krijgen en live leren brengt dan de oefening en verdieping.

No alt text provided for this image
Online en face to face in een blender?

De veronderstelling bij blended learning is meestal dat de lerende online alleen bezig is, want dan kan hij zijn eigen plaats en tijd bepalen: in de trein even wat kennis met de koffie mee slurpen, overslaan wat hij al weet en even pauzeren bij wat nieuw is. Live zijn er andere mensen bij met wie je discussieert over de stof of nieuw gedrag op uitprobeert. De docent of trainer observeert en brengt je verder. Eigenlijk gebeurt het daar écht.

Maar die veronderstelling klopt niet meer. Als je beter naar het plaatje kijkt, zie je dat de lerende in de online situatie niet alleen is. Hij zit in een virtual classroom naar een presentatie te kijken waar de docent iets bij vertelt. Er kunnen zo maar meer mensen aanhaken die over bomen willen bomen. Op het plaatje rechts heeft lampje Blauw een laptop op schoot. Ze zoekt even op wat de docent ook alweer had uitgelegd, zodat ze haar argumenten kracht kan bijzetten.

Kortom, online leren kan ook sociaal heel prima werken. Straks zijn we gewend aan virtual reality en lijkt online zo sterk op het echte leven dat we bijna niet meer face-to-face hoeven te oefenen. Tegelijk zijn we al een tijdje in zogenaamde face-to-face leersituaties altijd online allerlei technologie aan het gebruiken om te leren. Online is niet meer voor erbij of iets wat je apart van face-to-face doet!

Als we bij het ontwerpen van blended learning, blijven hangen in die oude scheiding, dan benemen we onszelf het zicht op variatie in leren die wél het verschil maakt.

Blended learning van vandaag en morgen is ‘learning’

Als je googelt op definities van ‘blended learning’ vind je allerlei mixen; van didactiek, van media en tools of van sociale context. In mijn blend mixen we álles, omdat we ons niet kunnen veroorloven (technologische) opties te laten liggen die het leren uitdagender of makkelijker kunnen maken. Daarom kunnen we beter van ‘learning’ spreken, want ongeblend leren bestaat eigenlijk niet. Maar, omdat de term nog zoveel gebruikt wordt, waag ik me toch aan een eigen definitie.

Blended learning is variatie in leerervaringen die zijn afgestemd op de lerende, de taak, de leeromgeving en de begeleider.

Variatie dus, maar waarmee?

We creëren een leerervaring door te variëren met Hoe (instructiestrategie), Waaruit (media voor informatie/theorie en voorbeelden), Met wie (sociale context voor begeleiding, oefenen en feedback oogsten), Waar (ruimte), Wanneer (tijd) en Waarmee (tools om een leerproduct te maken en delen en feedback te bespreken). Die keuzes kun je zien als tandwieltjes die het leren in beweging zetten: het Blendwiel.

Ontwerpkeuzes geven het leren de gewenste dynamiek

Bij elk tandwieltje zijn er keuzes te maken. Onderstaand zie je bijvoorbeeld wat er kiezen valt bij Hoe.

Wat is de beste leerstrategie voor het doel?

En hier de opties bij het Met wie-wieltje:

Wie heeft de lerende nodig?

Misschien zie je vanzelf al combinaties van Hoe en Met wie die tot een bepaalde leerervaring leiden?

Waar stem je de variatie op af?

De tandwieltjes hebben elk een optimale stand waarin de leerervaring vorm krijgt. Daarin ben je niet helemaal vrij, anders zou je ontwerp willekeurig zijn. Je ontwerpt blended learning altijd als de optimale variant van een oplossing voor leervragen. Wat optimaal is, bepalen de kaders waarop je de leerervaring afstemt. Namelijk:

  • de leervoorkeuren van je lerenden
  • wat de taak in het echte leven vraagt
  • de ict-infrastructuur van je organisatie (denk een mogelijkheden en beperkingen van een platform als Brightspace, Moodle of aNewSpring)
  • last but not least; wat jij en je organisatie op dit moment zelf aan middelen en kwaliteiten in huis hebben, om bij voorbeeld media te maken en vooral om leerprocessen te begeleiden.

We stellen graag de lerende centraal, maar leren ontstaat altijd in een wisselwerking tussen lerende en trainer/docent. Laten we de grenzen van deze mens waar mogelijk een beetje oprekken, maar wél respecteren.

Het verhaal zet het wiel in beweging

Denk nu niet dat ‘blended learning’ een kwestie van configureren is. Dat is koude techniek, terwijl leren alleen ontstaat vanuit warm inlevingsvermogen van degene die het ontwerpt voor een doelgroep waarmee hij vertrouwd is geraakt.

Ik schreef net al dat het ‘Waarom’ van leren wel helder moet zijn. Dat waarom, die leervragen, worden manifest door verhalen uit te wisselen over wanneer het spannend was en er even heel veel van de lerende gevraagd werd, maar het tóch lukte. De zogenaamde ‘kritische situatie’ waarin er bommetjes kunnen afgaan waar je buikpijn van krijgt en verworven bekwaamheden je reddingsboei zijn, waarna het feest kan beginnen. Voor leren in regulier onderwijs zal je dat soms met moeite dichtbij kunnen halen, maar in leren dat een directe relatie met een professionele praktijk heeft, hoef je er alleen maar naar te vragen. Die verhalen vormen het cement tussen de lerende, de taak en de leervragen.

Kritische situaties analyseren om leervragen en een verhaal te achterhalen

En hoe zit het dan met die face-to-face of online-vraag?

Nu wil ik het niet makkelijker voordoen dan het is. Een blended ontwerp maken, is een puzzel die je moeilijk in je eentje kunt leggen. Idealiter zitten er verschillende partijen rond het Blendwiel die elk hun expertise inbrengen in het ontwerpgesprek, en liefst ook de lerende zelf.

Haal de Blendcoach in huis

Samen ontwerpen met de Blendcoach

Sta je voor de taak om blended learning te ontwerpen, dan kun je mij als Blendcoach erbij vragen. Ik kan je ontwerpgesprek faciliteren en met jou en je team meedenken. Dan ervaar je dat ieder veel ‘eigen wijsheid’ heeft, die geëxpliciteerd en uitgewisseld van grote waarde is. Aan het eind van de sessie ligt er een heldere visie op jouw blend en je hebt een paar ontwerpen voor krachtige leerervaringen klaar, die je meteen wil gaan realiseren.

Dit stuk is een condensatie van een paar decennia lezen en nadenken over learning design. Dit artikel bijvoorbeeld, Can Blended Learning Be Redeemed, heeft mij vertrouwen gegeven in de kern van mijn model: in het hart van het leren is variatie. Ik wil graag bondig zijn, maar ik kan me voorstellen dat het vragen bij je oproept. Ik hoop dat het je nieuwsgierig maakt en je het gevoel geeft dat deze benadering je verder brengt. Wat wil je weten?