Hoe ontwerp je een goede opleiding voor een bedrijfsacademie

Met Janneke Jong heb ik een blended opleiding met Moodle ontwikkeld voor materiedeskundigen van de Douane. Het project was zowel voor ons persoonlijk als voor de organisatie bijzonder.

Janneke

Janneke vertelt in deze video dat dit project voor haar de overgang markeerde van inhoudelijk beleidsmaker naar opleider. Ze geniet van het veelzijdige en creatieve werk. Het ontwerpvirus is besmettelijk.

De BelastingAcademie

Voor de organisatie was Liquide Middelen de eerste opleiding waarin vol werd ingezet op blended learning en waarin veel meer mogelijkheden van Moodle werden gebruikt dan voorheen. Bij de Belastingacademie heeft de opleiding inmiddels een voorbeeldfunctie (al ging lang niet alles vlekkeloos). De ervaringen met dit project leiden tot veel verbeteringen in de organisatie. Janneke houdt dat vuurtje brandend.

Isabelle

Voor mij was het ook bijzonder omdat ik vanaf de analyse tot en met oplevering betrokken was en al mijn kwaliteiten als ontwerper kon inzetten. De sfeer waarin we werkten aan de opleiding was open, stimulerend en warm. Pfoe, wat hebben we hier veel van geleerd!

Wil je meer weten neem dan contact op. Janneke staat ook open voor vragen.

In dit project was ik ingehuurd en uitgeleend door UP Learning.

Samen een vaardigheidstraining maken en ‘sociaal leren’?

opensourceproject

Wikipedia, Linux en natuurlijk Moodle; allemaal producten waarvoor velen hun kennis en inspanning hebben gedeeld. Ze hebben het samen gemaakt, omdat ze het graag wilden hebben en het niet alleen wilden of konden doen. Waarom niet een training ontwikkelen als open source project? Ik denk als resultaat aan het hele pakket dat je nodig hebt om mensen een vaardigheid te laten ontwikkelen: oefeningen, theorie, checklists, draaiboek voor de begeleider. We maken alles in gezamenlijkheid. Als we klaar zijn kunnen trainers en cursisten  zo aan de bak. Ik ben heel nieuwsgierig of dit lukt, en als jij dat ook bent, doe je mee. In dit artikel hoop ik je te enthousiasmeren om online steentjes bij te dragen. Als er over een tijdje een heel mooie training staat, vind ik dat fantastisch, maar waar het mij vooral om gaat is het samen leren.

Waarom een vaardigheidstraining?

Vaardigheden als onderhandelen of omgaan met emoties, vragen veel leertijd. Van ‘onbewust-onbekwaam’ naar ‘onbewust-bekwaam’ is een lange weg. Die moet je afleggen om succesvol te zijn in je werk. Of je nu uitgever, web-developer of verpleegkundige bent, zonder je ‘soft-skills’ komt je vakmanschap niet tot zijn recht. Toch is er in organisaties bar weinig tijd voor. De beslissers over HRD zien wel het belang. Een communicatietraining aanbieden is een vertrouwde reflex bij ontevredenheid over cultuur of prestaties. Het effect van het aanbod waarvoor meestal wordt gekozen (dagje oefenen in een zaaltje) is echter twijfelachtig. De behoefte aan een trainingsaanpak voor vaardigheden die wél effectief is en toch betaalbaar is heel groot.

Welke vaardigheid?

collagepresenteren.004

Ik heb gekozen voor de vaardigheid ‘Presenteren’. In een volgende post licht ik mijn keuze toe. Nu in het kort: het is relevant, herkenbaar, gevoelig en multimediaal.

Een klus voor een multidisciplinair team

Een goede training ontwikkelen waarvan deelnemers bij het eindpunt zeggen: ‘Wow, nu doe ik echt iets wat ik nog niet kon en ik zie het effect in mijn werk!’ is moeilijk. Je hebt er een rijke leeromgeving voor nodig met veel verschillende leeractiviteiten in een helder ontwerp.

Je kunt denken aan activiteiten als: een webinar om te leren wat een presentatie effectief maakt, voorbeelden van presentaties op video analyseren, jezelf opnemen op de webcam om naar je eigen gedrag te kijken, elkaar online feedback geven, coaching via Skype, samen schrijven aan het verhaal…

Het gaat echter niet om de middelen maar om antwoord op de vraag waarom je een middel inzet. Waarom verwachten we dat deelnemers in de leeractiviteit meegaan en er beter van leren presenteren? Daarvoor is diepgaand inzicht in de moeilijkheden van presenteren nodig en daarmee in de didactiek ervan. Wanneer helpt samen oefenen en wat kunnen mensen beter alleen doen? Hoe goed kunnen peers elkaar feedback geven?

Uit ervaring weet ik dat de kleinste missers je mooie trainingsplan kunnen verknoeien. Technisch mogen er geen belemmeringen zijn, opdrachten moeten helder en motiverend zijn, de sfeer veilig, theorie aantrekkelijk gepresenteerd, de volgorde moet kloppen, mensen willen graag op maat leren dus ze moeten iets te kiezen hebben en steeds weten hoe ver ze zijn en wat ze al kunnen.

Kortom, de eisen zijn hoog.

Wat laten we niet aan kansen liggen, als we proberen dat alles in ons eentje te bedenken en maken? We hebben elkaars kennis en ervaring nodig om een ijzersterke training te maken.

Zelf heb ik presentatietrainingen gegeven op de HvA en het onderwerp ‘briefen’ (een variant van presenteren) in een opleiding voor de Douane verwerkt. Reflecteren op dit soort ervaring levert bruikbare inzichten op.

boeken.002Zoals elke professional in opleidingsland heb ik een rij boeken in de kast staan, maar hard bewijs is daar zelden in te vinden. Wel heel veel modellen en hier en daar wat ontwerpprincipes die we kunnen uitproberen. Dit zijn boeken die ik gebruik, wat heeft jou geholpen?

Kunnen we zelf sociaal leren?

Geïnspireerd door het boek En nu online, waarin de auteurs de mogelijkheden van social media om collectief te leren beschrijven, wil ik daarmee experimenteren. Ik heb een blog en een Twitteraccount, we kunnen op Google Drive bestanden delen, ik heb de nieuwste versie van Moodle (open source elektronische leeromgeving, zie Moodle.org) online staan. Wat hebben we nog meer nodig om samen te leren en te creëren? Ook hier zijn het niet de middelen, maar de motivatie.

Wat je ook leest over leren, al sinds de jaren ’70 wordt ingezet op sociaal leren. In het hbo is projectonderwijs niet meer weg te denken. Luister gesprekken tussen studenten in de trein af en je voelt medelijden met hun samenwerkingsleed. Ook op het werk moeten we elkaar coachen, instructie en feedback geven, maar in de praktijk zie je toch weinig succeservaringen. Breng je het in bij een opleiding, dan ontmoet je weerstand, zowel bij trainers als deelnemers. Men wil elkaar niet zomaar helpen. Alleen bij kinderen gaat het nog vanzelf.

Kunnen wij als professionals in opleiden het zelf eigenlijk, sociaal-constructief leren? Ik denk dat dit experiment vraagt om een verandering bij onszelf. Als je je brood verdient met je kennis, heb je de neiging die voor jezelf te houden. Je professionele basis zit echter in competenties die met jezelf vergroeid zijn en die niemand je kan afpakken. Maar dat is maar een stuk van wat je nodig hebt voor die fantastische blended training. Je weet en kunt niet alles. Dat hoeft ook niet. Aanvaard dat en werk samen.

Wie hoop ik te bereiken?

Mijn verlanglijstje:

  • ervaren trainers die los willen komen van ‘de dag in het zaaltje’ en behoefte hebben aan een blended training ‘Presenteren’
  • mensen die vanuit HRD kijken naar ontwikkeling van vaardigheden in het werk
  • beslissers over faciliteiten voor leren in een organisatie
  • opleidingsontwerpers die ook willen weten ‘wat werkt’ als het gaat om de keuze voor en vormgeving van leeractiviteiten
  • wetenschappers die het effect van leerstrategieën voor vaardigheidsontwikkeling onderzoeken, b.v. modelling, peer feedback met en zonder gebruik van video
  • social media deskundigen die willen helpen om succesvol collectief te leren
  • user interface designers die feeling hebben met leeromgevingen
  • makers van instructievideo’s
  • grafisch vormgevers met instructie als specialisatie
  • last but not least, Moodleaars die willen experimenten met plug ins en leeractiviteiten waarin deelnemers video en audio delen en die een drempelloze Moode-ervaring willen creëren (laten we eens presenteren wat je echt met Moodle kan als je voorbij de SCORM-pakketten denkt)

Eh, Moodle?

Werk je niet met Moodle, laat je dan niet afschrikken. Wat we gaan onderzoeken en maken, kun je in elke leeromgeving toepassen. Ik denk dat de ideeën achter het ontwerp belangrijker zijn dan de techniek. Als Moodle-consultant ben ik wel heel gemotiveerd om de mogelijkheden van Moodle zo goed mogelijk te benutten. Sla dat deel van het experiment gewoon over als Moodle je niet boeit.

Hoe doen we het?

Methodiek

Het is wel fijn om een methodiek te hebben. Ik vertrouw ons toe aan twee van de boeken in de verzameling hierboven, namelijk Trainingen ontwerpen van Karin de Galan en E-learning by design van William Horton. De Galan heeft een goed recept voor het ontwikkelen van communicatietrainingen (maar in haar wereld lijkt internet niet te bestaan). Horton heeft een beproefde en logische aanpak voor het ontwerp van e-learning. Ik ga proberen hen te verenigen in een stappenplan. Komt in een volgende post. Voel je dan vrij om in te breken in de methodiek. Ieder heeft zo zijn eigen aanpak en ook daarin kunnen we van elkaar leren.

Casus met opdrachtgever

Ook lijkt het me handig om vanuit een casus te werken. Als we een herkenbare opdrachtgever met een behoefte voor ons zien, kunnen we concreet zijn. We kunnen deze man of vrouw samen ‘aankleden’ met eigen, wensen en een houding t.a.v. leren in organisaties waar we vaak mee te kampen hebben. Misschien willen deelnemers aan dit experiment zelfs de rol van opdrachtgever spelen en de randvoorwaarden waarmee we ontwikkelen bepalen. Zij kunnen de ontwerpideeën beoordelen zoals een opdrachtgever dat ook zou doen. Doen we zelf ook nog een rollenspel. Ik heb gekozen voor de Belastingdienst als fictieve opdrachtgever.

Wielen die al draaien

Laten we in elk geval kritisch kijken naar blended methodieken die al ontwikkeld zijn. Ik ga begin september praten met Mark Hommes, universitair docent Psychologie aan de OU. Hij publiceerde samen met Henk T. van der Molen van de EUR het artikel Effects of a Self-instruction Communication Skills Training on Skills, Self-efficacy, Motivation, and Transfer. Inmiddels is Mark een stuk verder met zijn onderzoek.

Ook zullen we kijken naar de HIT-methode van Cirquest en naar de methode van Traintool. Als het wiel er al is…

Onze tools

Qua praktisch: ik zet de commentfunctie op mijn blog open, dus je kunt onder elke post meedenken. Via Twitter, hashtag #blvdghtr (afkorting van ‘blended vaardigheidstraining’) kunnen we kort en snel discussiëren. Als we ‘assets’ (teksten voor opdrachten, theorie, scenario’s etc) gaan maken, delen we die via Google Drive. Dit is makkelijk aan Moodle te koppelen als repository en je kunt bestanden daaruit ook overnemen naar je eigen omgeving. Want wat we samen maken, kunnen we allen gebruiken.

Doe je mee?

Laat me via Twitter – @helderenwijzer – weten of je wilt meedenken en -ontwikkelen, of schrijf een comment onder deze post. Ken je mensen die dit volgens jou een gaaf initiatief vinden, spread the word…

Inmiddels (10-9) heb ik de aanpak nader uitgewerkt. Hoe wil je meedoen?