De instructiefilm als scharnier in een blended training

Je hebt een mooie film gemaakt met allemaal spannende leermomenten. Wat ga je ermee doen? Ik stel hier een leerscenario voor in een blended ontwerp met de film Inventarisatie en analyse van inkomensrisico’s als casus. Met deze film leren financieel adviseurs hoe ze met hun klanten in kaart kunnen brengen wat het aflossen van hun hypotheek in de weg kan staan. Praten over geld is een taboe dat adviseurs zorgvuldig moeten doorbreken.

In mijn vorige post kun je lezen hoe we deze film gemaakt hebben. In deze post lees je wat docenten ermee kunnen doen, online en face to face.

Voel je vrij om ideeën te jatten en toe te passen in een eigen training rond moeilijke gesprekken.

De randvoorwaarden voor de training

Voordat ik je kan laten zien wat je mogelijkheden zijn met een instructiefilm, is het goed om te kijken naar de context waarin we déze film gemaakt hebben. In de commerciële e-learning ben je immers zelden helemaal vrij om te doen wat je didactisch optimaal vindt.

Mijn opdrachtgever SCFB is niet de enige aanbieder van de opleiding tot Erkend Hypotheekadviseur. Alle aanbieders zijn aan dezelfde eisen gebonden van de SEH, de accrediterende instantie. Die bestaan uit 19 leerdoelen die behandeld moeten worden en de aanwijzing om aandacht te besteden aan integer adviseren. Bovendien MOET de cursus twee werkdagen van de cursisten in beslag nemen. Je mag de contacttijd niet vervangen door een online aanbod. Het is niet verplicht om een assessment af te nemen tijdens de bijeenkomst. Het is voldoende als de cursisten aanwezig zijn. De cursisten krijgen echter alleen toegang tot de bijeenkomst als ze een toets die is samengesteld uit één vraag per leerdoel (19 vragen dus) voldoende maken. Het aantal pogingen op de toets is onbeperkt. Een slagingskans van 100% dus.

Met deze voorwaarden in het achterhoofd heb ik voor SCFB een cursus gemaakt op hun online leeromgeving (Moodle). Uiteraard bieden we daarin de online toets aan. Maar we hebben ook die mooie film gemaakt. Hoe kunnen we de film in de online cursus op zo’n manier gebruiken dat de cursisten de door SEH gestelde leerdoelen beter bereiken, maar zónder dat de cursisten meer tijd moeten investeren dan bij andere aanbieders? De eisen die SEH stelt, zijn vrij laag. SCFB neemt echter graag zijn verantwoordelijkheid om een zo effectief mogelijke opleiding te bieden. De cursisten zijn echter gewend met vrij minimale inspanning aan de eisen te voldoen.

Je haalt meer uit de film als de cursisten hem een paar keer bekijken. Als ontwerper/docent streef je ernaar dat ze hem voorafgaand aan de bijeenkomst online kijken en analyseren. (In mijn artikel over de effectiviteit van Cumulatieve Micro Training kun je lezen dat video kijken en annoteren een belangrijke stap is om een gespreksvaardigheid te ontwikkelen.) Tijdens de bijeenkomst kijken ze hem als groep nog een keer, maar dan doorsneden met discussie die de inzichten uit de film verdiept. Maar hoe verleid je hen om de film te kijken? De toets kun je verplichten, de film kijken niet.

Cursisten motiveren om te kijken

Hoe loopt het af?

Een slimme manier is om eerst een sneak preview te geven. Iedereen wil wel 2 minuten kijken. Je pakt er voor de sneak preview natuurlijk een spannend moment uit. Ik zou deze scène nemen waarin het erom lijkt te spannen of Ab en Jacq dat huis wel gaan kopen.

Als je dit hebt gezien, word je dan niet nieuwsgierig naar de afloop? En wil je ook niet weten wat er hieraan vooraf is gegaan?

Vakmanschap motiveert

Het is menselijk dat cursisten afwegingen maken over hun tijdsbesteding, al vinden ze hun vak nog zo interessant. De film duurt 25 minuten. In die tijd kun je ook een gesprek met klanten voorbereiden. Je kunt cursisten beïnvloeden bij die afweging, door kort en krachtig uit te leggen welk voordeel de cursist behaalt als hij de film goed bekijkt. Maar wat heb je te bieden? Ze mogen niet eerder weg uit de bijeenkomst en hoeven ook geen assessment te doen.

Mijn advies is om hen in de introductie van de film aan te spreken op hun vakmanschap. Daarin sluit ik aan bij Dan Pink die heeft bewezen dat streven naar vergroting van je vakmanschap een van de drie belangrijkste motivatoren is voor professionals. Voor wie zijn boek Drive niet kent:

Vanaf 6:47 spreekt Pink over “mastery” als motivator.

Elke cursist vult dat motief anders in:

  • je wilt je competentie meten met andere adviseurs
  • je wilt laten zien hoeveel ervaring je hebt in de aanpak van dit soort gesprekken
  • je wilt ontdekken of je jezelf nog kunt verbeteren
  • je worstelt zelf ook met lastige dilemma’s in je gesprekken met klanten en bent op zoek naar goede oplossingen
  • je bent senior binnen je kantoor en hebt verantwoordelijkheid voor de ontwikkeling van junior-adviseurs
  • je kunt nooit meekijken met een andere adviseur en bent gewoon nieuwsgierig hoe een ander het doet

Laat vakgenoten die ook eerst de film hebben bekeken, vertellen dat ze betere vakmensen zijn geworden door de film te bestuderen. Zij kunnen spreken vanuit bovengenoemde motieven, zodat elke cursist zich aangesproken voelt.

De docent vertelt ook kort en krachtig wat voor oefeningen hij met de video gaat doen en waarom het wel zo handig is als je al een voorbereidende opdracht hebt gedaan.

Stuur de kijkrichting met online opdrachten

Als de cursisten hebben besloten om een uur te reserveren voor de film hebben ze een kijkopdracht nodig en wat informatie over de context. Ze moeten weten dat het gesprek al even loopt en dat Roos alle informatie over inkomen en spaargeld en dergelijke heeft besproken. De cursisten kunnen een pdf van het “dossier” van Ab en Jacq bekijken. De hypotheekvorm is bepaald.

Feedback geven als opdracht

Wat ze vooral moeten weten, is hoe ze naar Roos moeten kijken. Ze moeten kritisch zijn, maar ook niet te hard oordelen. De cursisten wordt daarom in de kijkopdracht gevraagd zich voor te stellen dat Roos een beginnende adviseur is binnen hun kantoor en dat zij haar mentor zijn. “De klanten weten dat het gesprek met Roos wordt opgenomen voor trainingsdoeleinden en zijn daarmee akkoord. Na afloop van dit gesprek ga je met Roos de opname terugkijken en haar feedback geven.”

Op basis van doelen

Zoals ik in deze post schreef, geef je altijd feedback op basis van doelen. Zowel voor de gever als de ontvanger moet het duidelijk zijn waarom de feedback gegeven wordt en wat het effect van het gedrag van de ontvanger moet zijn.

Als de cursist in de rol van feedbackgever wordt gevraagd, moet de opdracht het doel bij hem activeren: de adviseur moet in het gesprek een goede samenwerkingsrelatie met de klanten opbouwen waardoor de klanten zich bewust worden van de inkomsensrisico’s die zij lopen en open staan voor een passend financieel plan om inkomensrisico’s af te dekken. Daar horen ook onderliggende doelen bij.

De kijkopdracht kan vervolgen met: “Kies drie momenten in het gesprek waarin Roos bijdraagt aan dit doel en drie momenten waarin zij het bereiken van dit doel in de weg staat. Beschrijf wat ze doet en zegt en benoem waarom je vindt dat dit een positief of negatief effect heeft. Geef bij de negatieve voorbeelden een tip aan Roos.”

Online video annoteren

Er is een heel geinige tool, VideoAnt, waarmee je kijkers notities kunt laten maken bij momenten in een video en zelfs met elkaar in discussie kunt laten gaan. Dan kun je er een samenwerkingsopdracht van maken. Dat ziet er zo uit.

Succeskans voorspellen

De opdracht feedback voor Roos te verzamelen is één mogelijkheid. Waar ik bij SCFB voor heb gekozen, is om de afloop van het gesprek laten voorspellen.

In Moodle gebruik ik hiervoor de leeractiviteit Keuze. Cursisten kiezen een optie tussen 10 en 100 %. Nadat ze hun keuze hebben aangeklikt, zien ze hoe andere leden van hun groep gekozen hebben. Zitten ze bij de meerderheid of hebben ze een afwijkende inschatting gemaakt?

Keuze

Hierna krijgen ze de vraag om door de film heen te scrollen en op zoek te gaan naar bewijzen voor hun keuze. Wat doet of zegt Roos om haar kans op acceptatie van haar voorstel te vergroten? Noteer de tijdcode van de film en schrijf in steekwoorden op wat het gedrag is en welk effect dat volgens jou heeft. Dit zou je dan ook weer in VideoAnt kunnen doen. Hierna kunnen ze hun Keuze bijstellen.

Zoals je in het voorbeeld van de groep uit Arnhem ziet, zijn de voorspellingen mooi verdeeld’ Genoeg aanleiding voor een leuke discussie. Die kun je online al laten beginnen door hen te vragen om in een Forum hun keuze toe te lichten met hun drie sterkste bewijzen. De Keuze staat nu op anoniem. Expres! Dan kunnen ze of in het Forum of in de bijeenkomst uitvogelen wie wat heeft gekozen.

Zelf opdracht laten kiezen motiveert

Als je de video over Pinks’ motivatietheorie hebt gekeken, heb je wellicht ook opgepikt dat Autonomie een belangrijke motivator is. Daarom is het slim om cursisten zelf te laten kiezen welke opdracht ze doen. Het maakt niet zoveel uit met welk doel ze kijken, als ze maar gefocust zijn. De ene cursist vindt het motiverend om zijn eigen vakmanschap over te dragen en de ander is vooral op succes gericht.

Docent legt de verbinding tussen online en face to face

In de titel noem ik de film als scharnier voor het blended ontwerp, maar in feite is dat de docent die de verbinding legt tussen film, online voorbereiding en bespreking in de bijeenkomst. De docent kijkt in de cursus hoe er gestemd is. Deze grafiek kan hij live laten zien op het scherm. Ook inventariseert hij de argumenten die zijn gegeven. Hij concludeert  welke momenten in het gesprek deze groep kennelijk het meest kritisch vindt. Daar focust hij straks de bespreking op. Elke groep heeft immers andere vragen en daar past de docent zich op aan.

Het beste is natuurlijk als de docent zich ook online laat zien. Dat kun je als een beloning inzetten. Als een cursist zijn mening heeft gegeven in het forum, wordt er een video zichtbaar* waarin de docent een belangrijk moment in de film bespreekt en een vergelijking maakt met een ervaring uit zijn eigen praktijk. Social presence van de docent is een belangrijke voorwaarde om vormen van sociaal leren, die je absoluut nodig hebt als het om gespreksvaardigheden gaat, te laten slagen.

Face-to-face gesprek over de film starten in de groep

De docent bouwt het bespreken van de film in zijn tweedaagse programma in. Mijn voorkeur zou zijn om al op de eerste dag met de film te beginnen. In de praktijk draait het succes van de adviseur immers om dit soort gesprekken. Bovendien komen er dan snel verhalen los uit de eigen praktijk van de deelnemers en dat bevordert het leerklimaat. De film is ook een perfecte ingang naar verkenning van de theorie.

Het online voorwerk is door SCFB niet verplicht gesteld. Dat vind ik logisch want iets verplichten is nu eenmaal geen ideale motivator. De docent kan in de logs wel zien wie de pagina met de film heeft bekeken en hij heeft gezien wie vervolgens input heeft gegeven in de Keuze en het Forum. Wat doet hij met dit verschil in voorkennis?

Omgaan met wel en niet-voorbereide cursisten

De docent kan groepjes samenstellen van cursisten die wel en niet hebben gekeken. Degenen die gekeken hebben, lichten toe wat ze hebben gedaan en laten de fragmenten zien doe ze zouden gebruiken in een feedbackgesprek met Roos of waaruit ze bewijs hebben gehaald voor hun inschatting van Roos’ slaagkans (afhankelijk van de gekozen opdracht). Voor hen is het interessant of degenen die de fragmenten voor het eerst zien, herkennen wat zij gezien denken te hebben. De “verse” kijkers stimuleren hen hun keuzes te verantwoorden waardoor ze er dieper over nadenken. (Deze werkvorm veronderstelt dat de cursisten een laptop of iPad bij zich hebben en kunnen kijken en luisteren zonder andere groepen te storen.)

Als iedereen kennis heeft gemaakt met Roos de adviseur en Ab en Jacq die een hypotheek nodig hebben, kan de docent verder. Maar waar gaat hij naartoe?

Opbouw van oefeningen van herkennen naar zelf doen

Het doel van werkvormen rond de film is dat cursisten effectief gedrag van belemmerend gedrag leren herkennen, betere alternatieven kunnen bedenken en die kunnen toepassen als ze vergelijkbare gesprekssituaties tegenkomen in hun eigen praktijk. Met alleen praten over de film bereikt een docent geen trasfer. Er moet ook geoefend worden.

1. Brug slaan naar eigen praktijk

Het is belangrijk dat de cursisten erkennen dat wat Roos met Ab en Jacq meemaakt, uit het adviseursleven gegrepen is. Daarom is het een goede start als de docent eerst vraagt om per risico (ontslag/geen werk meer, arbeidsongeschiktheid, overlijden, pensioen en scheiding) te benoemen hoe Ab en Jacq er wat dat betreft voorstaan. Daarbij betrekken ze het dossier en de film. De opdracht is: “Hoe schat jij als adviseur het risico in en hoe zien de partners dat zelf?” De docent geeft elke groep een risico en laat hen in maximaal drie zinnen het probleem/dilemma formuleren dat Roos in het gesprek tegenkomt. Elke groep zet het op een flap.

Nu kan de docent vragen wie deze issues herkent uit zijn praktijk. Laat bij elk issue (bij voorbeeld Ab onderschat het risico op ontslag en zal heel moeilijk een nieuwe baan vinden, of Jacq laat Ab het gesprek voeren en let niet op) een andere cursist een vergelijkbare ervaring met klanten vertellen waar hij nog vaak aan terugdenkt. Bij het vertellen komt spanning of emotie naar boven en dat is nodig om te willen leren. De docent kan dat als eerste doen om de loper uit te leggen. Ook de docent heeft dit soort lastige gesprekken gevoerd.

Zonder te oordelen vragen de medecursisten naar de oplossing die de verteller heeft gekozen en hoe hij daarop terugkijkt. Heeft de inbrenger nog met de klanten te maken, dan kunnen medecursisten helpen. Deze reflectie motiveert om actief mee te doen. Ofwel de cursist heeft alvast een oplossing om straks uit te proberen, of hij wil het graag anders doen. Voor nu is het genoeg als de hele groep met de verteller en daarna weer met Roos gaat meevoelen en -denken.

2. Theorie en eigen ervaring verwerken in een checklist

Straks gaan de cursisten nog een keer naar de film kijken, maar dan heel gericht en gedetailleerder dan ze thuis hebben gedaan. Ze gaan effectief en minder effectief gedrag benoemen. Het is wel zo handig als je daar criteria voor hebt in een checklist. De cursisten hebben al sleutelsituaties in de film geidentificeerd en verteld hoe ze Roos gedrag beoordelen, dus dat lijstje komt snel op het bord komt. De centrale vraag daarbij is: Wat moet de adviseur doen en laten om een goede samenwerkingsrelatie met de klanten op te bouwen waardoor ze hen een passend pakket kan bieden om inkomensrisico’s af te dekken? Als het goed is, lijkt dit lijstje op de leerdoelen die vooraf geformuleerd zijn.

3. Roos regisseren

Nu is het heel belangrijk hoe de docent het vervolg inzet. Zijn kijkopdracht moet neutraal zijn. (In de laatste post uit deze serie ga ik verder in op de docentvaardigheden voor het werken met film.) De docent vraagt de cursisten om per criterium aantekeningen te maken van wat ze zien. Het gaat om benoemen en niet om beoordelen. Dat komt daarna. De cursisten wordt verzocht hun reacties nog even voor zich te houden om elkaar niet te beïnvloeden. De meeste cursisten kijken voor de tweede keer en zien nu veel meer.

Plenaire start regie-opdracht

Na het eerste fragment vraagt de docent wat ze hebben genoteerd. Wat werd aan beide kanten gezegd en hoe en welk effect zag je daarvan in de film? Als men het eens is over wat er gebeurde, kun je daarna samen beoordelen of het effect positief of negatief was. Daarbij wordt de checklist gebruikt.

Als ze inzicht hebben in het effect van goed en minder goed, nodigt de docent uit om Roos feedback te geven. De cursisten zijn immers haar mentor en Roos moet het nog leren. De docent vraagt: “Stel dat Roos een oortje in heeft en jij geeft haar regieaanwijzingen, wat zeg je dan?” Hier ontstaat discussie over het beste advies waarbij de cursisten zowel praten over wat Roos nu bij de klanten moet bereiken en wat daarvoor de beste strategie is. Wie zich heeft voorbereid, heeft zijn feedback inmiddels nog eens goed overdacht.

In groepen verder

Nadat de docent één keer plenair heeft voorgedaan hoe je samen in gesprek gaat over het fragment, kennen de cursisten zelfstandig verder met de oefening. Elke groep pakt een fragment en analyseert dat. De docent kan om advies gevraagd worden. Het is saai als de docent steeds het gesprek leidt. Bij groepswerk kunnen veel meer mensen actief leren.

4. Zelf Roos spelen en bruikbaarheid feedback testen

Cursisten hoeven hun analyses niet plenair terug te rapporteren. Het uitproberen van de bedachte regieaanwijzingen in een alternatieve uitvoering van het gesprek is de test. Ze werken met de informatie in het dossier van Ab en Jacq.

Voor het uitspelen zijn allerlei organisatievormen te bedenken. Het meest effectief is als zoveel mogelijk cursisten even Roos kunnen zijn door bijvoorbeeld “in te draaien” bij Ab en Jacq die steeds door dezelfde cursisten gespeeld worden. Het is niet nodig om het hele gesprek over te spelen. Laat de cursistengroep samen bepalen welk deel van het gesprek het belangrijkst is voor het halen van een goed resultaat. Dit kan de docent ook al uit de bijdragen in het online forum afleiden.

Het is wel heel zinnig om ook de afronding van het gesprek te laten uitspelen en af te sluiten met een nieuwe inschatting van de slaagkans.

“O nee, een rollenspel begeleiden, daar begin ik echt niet aan”, zullen docenten die dit lezen nu misschien denken. Het is een didactische vaardigheid die je wel even onder de knie moet krijgen. Start je de oefening onzeker in, dan zullen je cursisten zich er onderuit kletsen. Karin de Galan heeft er een goed boek over geschreven. Daar moet je natuurlijk wel mee oefenen.

5. Theorie toepassen in passend advies

Nu kun je heel mooi terug naar de theorie door de cursisten in groepen een adviespakket voor Ab en Jacq te laten opstellen waarmee de risico’s opgevangen kunnen worden. Elke groep schuift zijn advies door naar een andere groep. Een deel van de cursisten kruipt in de huid van Ab en Jacq en kijkt of ze het vinden passen. De andere helft checkt het advies inhoudelijk. Daarmee kun je de twee dagen cursus mooi afronden.

In de laatste aflevering van deze serie bespreek ik hoe de docent het leereffect van de film kan maximaliseren als hij de bespreking ervan begeleidt.

 

* Gebruik hiervoor Voorwaardelijke activiteiten in Moodle.

 

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>