The Art of Presenting – Amerikanen kunnen het beter (?)

Nederlandse boeken over presenteren zijn saai en missen de kern. Amerikanen, in het bijzonder goeroe Garr Reynolds, weten wel waar het om draait: vertel een verhaal en illustreer dat met rake beelden. Maar is het onze ambitie om te presenteren als een Amerikaan?

In het kader van mijn Ontwerp een fantastische presentatietraining project heb ik een stapel boeken gescand met varianten op de titel Presenteren kun je leren. Natuurlijk is het belangrijk om je publiek te analyseren, een kop, romp en staart te bedenken, met een leuke anekdote af te trappen en je tekst te kennen. Hoewel dat laatste hoeft eigenlijk niet, want je leest gewoon je Powerpointslides voor. Dat je publiek zich intussen suf verveelt, zie je misschien wel, maar ja, die informatie moet nu eenmaal gepresenteerd worden.

Het lijkt in het bedrijfsleven een stilzwijgende afspraak. Een belangrijke boodschap moet mondeling overgedragen worden met de cijfers en grafiekjes op het scherm. Het publiek is daarbij fysiek aanwezig en houdt beleefd zijn mond. Wellicht kijken ze later nog eens in de handout. Intussen spelen ze onopvallend met hun smartphone. Is dat de schuld van die boekjes of van het hoger onderwijs dat studenten in een Powerpoint keurslijf duwt?

Het kan anders, hoera!

preszenHet tot nu toe enige goede boek dat ik ook met plezier helemaal heb gelezen is Presentatiezen. De kracht van eenvoud bij het ontwerpen en geven van presentaties, van Garr Reynolds. Reynolds woont en werkt al lange tijd in Japan, vandaar zijn vele vergelijkingen tussen presenteren en de eenvoud van bentoboxen, de balans in judo, en de beperking in wabi sabi vormgeving.

Reynolds biedt geen methode, zoals de Zen manier van in het leven staan ook geen verzameling tips en tricks is maar een benadering en een concentratie op datgene wat nu belangrijk is. Reynolds vraagt je om een antwoord op de vraag:

‘Waarom is het verhaal dat je dit publiek gaat vertellen voor hen zo belangrijk dat je een kwartier van hun tijd mag hebben?’ 

Daarbij geeft hij natuurlijk wel aanwijzingen voor een goede aanpak. Bijvoorbeeld om niet meteen Keynote of Powerpoint te openen maar eerst analoog te werken. Vanuit je kernboodschap nadenken over ondersteunende argumenten en voorbeelden en deze kort en krachtig op een Post-it te zetten. Schuiven en weggooien tot je de essentie hebt. Wat in je opkomt aan beelden, meteen erbij schetsen. En vooral: zoek die creativiteit weer op die je als kind van nature had. Dat is iets anders dan een rapport samenvatten in bullit points. En: schrap, schrap, schrap alles wat overbodig is.

Beelden en emotie!

Op de slides van Reynolds en de presentatoren die hij bewondert, staan nooit meer dan zes woorden, liever alleen een beeld, een getal of een zeer eenvoudige grafiek. (Eenvoudig is trouwens iets anders dan simplistisch.) Jij vertelt het verhaal, ondersteund door je slides die het publiek helpen je boodschap te onthouden. De emotie in je verhaal is – bijna – belangrijker dan de informatie. Feiten kun je nalezen in een handout, de emotionele betrokkenheid van de spreker bij zijn boodschap niet.

Maar, in een presentatie over de nieuwe software voor de voorraadadminstratie, de jaarcijfers of over de dienstverlening van de Belastingdienst aan startende ondernemers past toch helemaal geen emotie?

Waarom eigenlijk niet? Je publiek zal er iets bij moeten voelen om gehoor te geven aan de call to action die de meeste presentaties afsluit. Maar, misschien iets subtieler dan Amerikanen dat doen. Zie het voorbeeld hieronder van Nancy Duarte.

Grote voorbeelden

Reynolds boek is van 2008. De presentatiekunst die hij bespreekt is dus al weer wat ouder. De TED conferences waren nog maar net begonnen, maar hij zag toen al wat een boost die aan het presenteren hebben gegeven. Op zijn blog houdt hij actuele voorbeelden bij.

presentationzenEn inmiddels is er een tweede boek, dat helemaal focust op de principes van visueel presenteren. Ik gebruik beide boeken als leerstof bij de korte cursus Multimedia gebruiken bij een online presentatie.

Hieronder zie je voorbeelden van presentaties waarover hij in zijn eerste boek praat, beginnend bij the man himself.

Hoorcolleges pimpen

Hier presenteert hij zijn ideeën over hoorcolleges. Van dull, passive en a waste of time naar variety, doing with curiosity en storytelling, with a harmonious blend of images, narration, evidence and support.

Nu zoveel hoorcolleges worden opgenomen als service aan studenten, die dan het tempo waarin de slides worden voorgelezen kunnen versnellen, wordt het misschien tijd om alle docenten te verblijden met een presentatietraining. Wellicht krijgen ze dan ook meer plezier in hun werk.

The Yoda of Presenting

Reynolds sluit zijn verhaal over aantrekkelijk presenteren af met de grote meester, die nu de hemel tot een creatievere omgeving aan het maken is.

Grappig om te zien hoe iedereen in 2007 joelt bij scrollen en swipen met de vingers dat baby’s nu kort na de geboorte al beheersen. Wat hij doet, blijft fantastisch. Hij verrast: het zijn geen drie apparaten, nee, het zit allemaal in één kastje! En hij lijkt zelf nog steeds verrast, ondanks dat hij al tweeënhalf jaar naar dit moment heeft toegeleefd. Zijn enthousiasme is zo aanstekelijk. Natuurlijk zitten we nu wel al in 2007 nadat de Mac als laptop al heel populair aan het worden was. Toen hij zijn Next computer introduceerde zaten er geen duizenden op het puntje van hun stoel.

Met een suf bruin jasje en kale kop toch heel leuk

De man van de purple cow reist al een aantal jaren langs de TED-podia en is een gevierd spreker over alles wat met marketing te maken heeft. Zijn sterke punten zijn niet zijn looks of zijn aangename stem, wel zijn tongue in cheek humor en zijn creatieve beeldkeuze. Hier zie je Godins talk uit 2012 over tribes that spread the idea and change the world.

Je kunt deze talk trouwens ook als een Ted-Ed lesson bekijken.

De snik aan het eind

duarteNancy Duarte is een andere heldin van Reynolds. Zij heeft een bedrijf dat in opdracht presentaties maakt. Duarte heeft de vorm van beroemde presentaties gevonden – ‘I actually cried a little’ – en twee beroemde speeches, I have a dream en The iPhone launch van Jobs (zie boven) vergeleken om te checken of haar hypothese klopte. Als je deze vorm volgt, kun je gegarandeerd de wereld veranderen met je idee.

Ze begint haar verhaal met de weerstandwekkende uitspraak: ‘You can change the world!’. Maar ik ben vooral benieuwd wat je van haar emotionele rags to riches finale vindt.

Op Learning Lane beluisterden Tineke van Kooten en ik een presentatie van Inge Nuijten. Nuijten is jong en gepromoveerd op leiderschap. Haar verhaal raakte ons niet, afstandelijk en niet doorleefd, boekenwijsheid. Aan het eind begon ze zomaar over een persoonlijke strijd die ze gevoerd heeft tegen een zendmast voor mobiele telefonie naast haar huis. Ze was ervan overtuigd dat ze daar fysieke klachten van kreeg. Niemand geloofde haar, maar de mast had uiteindelijk het veld geruimd. Inge pinkte nog net geen traan weg. Tineke en ik keken elkaar verwonderd aan: wat heeft dit waarmee te maken? Misschien heeft Inge zich wat te veel door Duarte laten inspireren?

Gaan wij als Amerikanen presenteren en met tekstloze slides?

Garr Reynolds boek en deze voorbeelden roepen twee vragen op voor de presentatietraining:

  1. Stellen we onze deelnemers deze ‘Amerikaanse’ stijl als model? (Onze supercreatieve concept-adviseur en goede presentator Martijn Brouns van Frommees vindt van wel.)
  2. Leren we hen het verhaal mét de slides ontwerpen?

Haalbaar en wenselijk doel?

De mensen die deze presentaties hielden, hebben daar heel veeltijd in geïnvesteerd, vaak terzijde gestaan door een team van beeldresearchers en vormgevers. Als je als Nederlands werknemer een halve dag krijgt om je presentatie voor te bereiden, mag je al in je handen knijpen. Liever de tijd verknoeid van het publiek met een zwak verhaal met saaie slides dan je eigen tijd te investeren. Dat terwijl in deze zware tijden juist alles uit de kast moet komen.

Laten we echter wel rekening houden met de beperkingen waarmee onze deelnemers te maken hebben. Dus, welke lessen kunnen we destilleren uit deze voorbeelden die in een Nederlandse context passen? Kunnen we hen een zen-achtige benadering meegeven waarvan de toepassing hen door oefening steeds minder tijd zal kosten?

En dan de dia’s. Je kunt zeggen dat het al moeilijk genoeg is om een goed verhaal te houden zonder dat je ook nog stress moet hebben over de juiste dia op het juiste moment. De realiteit is echter dat niemand nog ergens iets presenteert zonder een slideshow. Zelfs de begrafenis van mijn geliefde peettante Riet werd opgeluisterd door een prachtige toespraak van mijn neef, met ontroerende foto’s. Dus, ik denk dat het erbij hoort. Dan kunnen we echt de wereld in Nederland veranderen.

Een Nederlander kan het ook

Ik sluit af met een geweldig voorbeeld, van een Nederlander, op een Ted ex in Nijmegen: Remco Hoogendijk over de zeven zonden van zorginnovatie. Hoe je een droog onderwerp onvergetelijk kunt brengen.

Death by Powerpoint in het theater

deathbypGraag maak ik nog even reclame voor de – naar verwachting – zeer vermakelijke voorstelling Death by Powerpoint. Drie dames in ons presentatietrainingontwikkelteam gaan mee naar de Toneelschuur om ons te laten inspireren.

1 thought on “The Art of Presenting – Amerikanen kunnen het beter (?)

  1. Informatief en inspirerend Isabelle, dank je wel. Ik probeer ook steeds met alleen beelden en af en toe een woord te werken in mijn presentaties en dat is soms nog best lastig, maar wordt wel altijd positief ontvangen. Je blijft zelf ook zo meer een actief deel van een presenatie en geen doorgeefluik.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *